هفتصد صفحه ) و الكشف عن وجوه القراءات السبع ( دو جلد ) بپردازد ، به اين نتيجه مىرسد كه : رسم الخط قرآن بدون نقطه ، حركات و در بعضى جاها نبودن « الف » ها با اضافات استحسانات و قياسهاى من درآوردى سبب عمدهء اختلاف قرائات و تعدد آن گشته است . و باز اين نكته روشن مىشود كه : تمام اين اجتهادات در جهت رسيدن به نص حقيقى آيات قرآنى يا حقيقت معناى آن بوده است . و پيشاپيش براى تمام قراء اين نكته مسلم بوده است كه نص حقيقى قرآن يك صورت دارد و لا غير . لذا آنان مىخواستند اين نص را كشف كنند . براى همين است كه مرتب سعى مىكنند موارد اجماعى پيدا كنند و بعد موارد اختلافى را به آن ارجاع دهند . و قرائت ثابتى را براى مورد مختلف فيه پيدا كنند . توجه به اين دو كتاب به شكل روشنى نشان مىدهد تمام اجتهادات و قياسات - هر چند غلط - براى رسيدن به قرائت حقيقى قرآن كه فقط يك صورت داشته است صورت گرفته است . و خود قراء معتقد بوده‌اند كه آيات را « كما انزلت » بايد قرائت كرد و تحريف و تبديل قرائت جايز نيست . آنان نزول واحد را از جانب « إله واحد » امرى مسلم و لازم التبعيه مىدانسته‌اند . همچنين با توجه به عوامل اختلاف قرائات ، نمىتوان قرائات را در ده قرائات يا هفت قرائت ، منحصر دانست بلكه با توجه به عوامل آنگاه بيشتر و گاه كمتر از ارقام مذكور مىشود . و اگر مخالفت قرائتى با نص حقيقى قرآن به اثبات رسيد ، بطلان اين قرائت آشكار گشته ، ديگر نمىتوان بر آن اعتماد كرد . وانگهى اين دو كتاب از زاويه خاصى به مسئله اختلافات قرائات پرداخته‌اند . اما اختلافات ديگرى هم در زمينه آيات به وجود آمده‌اند كه اين كتابها به آنها نپرداخته‌اند . از جمله سور و آيات منسوخ التلاوة ، وارد كردن بعضى تفسيرات در آيات ، تبديل كلمات به مترادف آنها و غيره . اين مباحث را بايد در جاى ديگرى جست . و ما تلاش كرده‌ايم در اين كتاب حتى المقدور از زواياى گوناگون مسئله را طرح و حل كنيم . ان شاء اللّه . آيا قرائات توفيقى است ؟ با توجه به نمونه‌هاى بالا و اجتهادات و استحساناتى كه در زمينه قرائات صورت گرفته بود و تجزيه و تحليلهاى من درآوردى در قبال كتاب خداوند متعال ، مىتوانيم